Bir oluşu, bir durumu veya bir kılışı kip ve kişi belirterek anlatan sözcüklere fiil (eylem) denir. Eğer bir sözcüğün sonuna “–ma ,-me” olumsuzluk eklerini ya da “–mak ,-mek” mastar eklerini getirebiliyorsak o sözcük fiil demektir. Getiremiyorsak o sözcük, isim soyludur.

* okudu–> okumadı ,okumak

* yazmış–> yazmamış, yazmak

* konuşuyorum—> konuşmuyorum, konuşmak

Bu sözcüklere “-me” ve “-mek” eklerini getirdiğimizde anlamlı sözcükler elde ettiğimiz için bu sözcüklerin fiil olduğunu söyleyebiliriz.

* ağaç–> ağaçma, ağaçmak

Yukarıdaki örneği incelediğimizde ‘ağaç’ sözcüğüne  bu ekleri getiremediğimizi görüyoruz. Öyleyse bu sözcüğün ad olduğunu söyleyebiliriz.

Fiiller, anlattıkları hareketin niteliğine göre değişik özellikler gösterir. Bunları üç grupta inceleyebiliriz:

a) Kılış fiilleri

b) Durum fiilleri

c) Oluş fiilleri

Bunları birbirinden ayırt etmek için şu kullanışlı bilgiyi kullanabiliriz:

* Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’, ‘kimi’ sorularını sorduğumuzda yanıt alabiliyorsak) kılış fiilidir.

* kırmak ,atmak , okumak, yazmak, ezmek,dövmek,yolmak,çizmek.

Bu fiillere ‘neyi kırmak?, neyi atmak…’ sorularını yönelttiğimizde anlamlı bir yanıtlar alabiliyoruz. Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir.

* Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir.

* sararmak, yaşlanmak, uzamak, paslanmak, büyümek, solmak, acıkmak…

Bu fiiller, bir hareket bildirmediği için ve eylem, öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için oluş fiilidir.

* Fiil, öznenin kendi iradesiyle, yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir.

* yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak…

Bu fiiller, bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir.  Bu yüzden bunlar durum fiilleridir.

Not: Durum fiilleri ve oluş fiilleri geçişsiz fiillerdir.


CEREN ÇALICI

ceren.calici@gmail.com



Bir önceki yazımız olan Doğal Sayılar başlıklı makalemizde 9. sınıf doğal sayılar, dogal sayilar ve doğal sayılar konu anlatımı hakkında bilgiler verilmektedir.

Bir Yorum Yazın

Email adresiniz gizli kalacaktır. Zorunlu alanlar şu işaretle bildirilmiştir: *